Seyhan KANDEMİR
Gelir Uzmanı
seyhankandemir@mynet.com

İNDİRİMLİ ORANA TABİ İŞLEMLERDE KDV İADE UYGULAMASI 

            Vergi indirimi mekanizması Katma Değer Vergisi (KDV) Kanunu’nun 29. maddesinde düzenlenmiştir. Bu madde hükmüne göre; mükellefler yaptıkları teslim ve hizmet ifaları üzerinden hesaplayacakları KDV’nden, kendilerine yapılan teslim ve hizmet ifaları ile ilgili KDV’ yi indirebileceklerdir. Yani mükellef işi ile ilgili olarak satın aldığı veya ithal ettiği mallar veya yaptığı hizmetler dolayısıyla borçlandığı veya ödediği vergiyi, teslim ettiği mallar veya ifa ettiği hizmetler dolayısıyla müşteriden aldığı (veya alacaklı olduğu) KDV’yi mahsup edecek ve aradaki farkı vergi dairesine yatıracaktır. Mükellefin indirim konusu yaptığı vergi ise zaten daha önceki safhada vergi dairesine intikal ettirilmiş olacaktır.  

            Bir vergilendirme döneminde indirilecek Katma Değer Vergisi (KDV) toplamı, mükellefin vergiye tabi işlemleri dolayısıyla hesaplanan KDV toplamından fazla olduğu takdirde, aradaki fark sonraki döneme devrolunur ve iade edilmez. KDV kanununun 32. maddesine göre; bu Kanun’un 11, 13, 14 ve 15. maddeleri uyarınca vergiden istisna edilmiş bulunan işlemlerle ilgili fatura ve benzeri belgelerde gösterilen KDV, mükellefin vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanacak KDV’den indirilmektedir. Vergiye tabi işlemlerin mevcut olmaması veya hesaplanan verginin indirilecek vergiden az olması hallerinde indirilemeyen KDV, bu işlemleri yapanlara iade olunmaktadır. Böylece mükellef bünyesinde oluşan vergi yükü, iade mekanizması ile giderilmiş olmaktadır.  

1.      Genel Olarak İndirimli Oran 

            Mal ve hizmet alımlarının yüksek oranda KDV’ye tabi olması, buna karşın mal ve hizmet satışlarının indirimli oranda KDV oranına tabi olması durumunda mükellef bünyesinde indirim mekanizması yoluyla giderilemeyen bir KDV oluşmaktadır. Bu durumu bertaraf etmek amacıyla KDV kanununun 29. maddesinin 2 numaralı fıkrasında 5035 sayılı kanunla yapılan düzenleme sonrasında 28. madde uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından vergi oranı indirilen teslim ve hizmetlerle ilgili olup teslim ve hizmetin gerçekleştiği vergilendirme döneminde indirilemeyen ve tutarı Bakanlar Kurulu’nca tespit edilecek sınırı aşan vergi, bu mükelleflerin vergi ve sosyal sigorta prim borçları ile genel ve katma bütçeli idareler ile belediyelere olan borçlarına ya da döner sermayeli kuruluşlar ile sermayesinin % 51’i veya daha fazlası kamuya ait olan veya özelleştirme kapsamında bulunan işletmelerden temin ettikleri mal ve hizmet bedellerine ilişkin borçlarına mahsuben ödenme, yılı içinde mahsuben iade edilemeyen verginin ise nakden iade edilme imkanını getirmiştir.

2.      İndirimli Orana Tabi İşlemlerde İadenin Kapsamı

             İndirimli oranda KDV iadesi, teslim edilen malın bünyesine giren KDV ile sınırlıdır. Dolayısıyla teslim edilen malın maliyetleri ve bu maliyetler nedeniyle yüklenilen KDV, iade hesaplamasına esas alınır. Buna göre indirimli vergi oranına tabi işlemlerde KDV iadesi, bu hizmetlerin ifa edilmesiyle ilgili olarak satın alınan mallara, bunların imalinde, inşasında ve işletilmesinde kullanılan ham ve yardımcı maddelere, genel giderlere ve amortismana tabi iktisadi kıymetlere ödenmiş olan KDV’nin, bir vergilendirme döneminde yapılan satışlar nedeniyle tahsil edilen KDV’den indirilmesi suretiyle bulunacak tutar için talep edilebilmektedir. İndirimli orana tabi olup, henüz satışı yapılmayan ve satışı yapılan mal ve hizmetlerle ilgili olmayan mal ve hizmetler için ödenen KDV, iade edilecek tutarın hesaplanmasında dikkate alınmamaktadır.

 3.      Mahsubu Talep Edilebilecek Borçlar

             İndirimli orana tabi satışlar dolayısıyla yüklenilen KDV’nin yılı içinde indirilemeyen kısmının iadesi 74[1], 76[2], 82[3] ve 85[4] numaralı KDV Genel Tebliğlerindeki açıklamalara göre takvim yılının tamamı dikkate alınarak hesaplanmaktaydı. Ancak 99[5] seri numaralı KDV Genel Tebliği ile 11.07.2006 tarihinden itibaren indirim yoluyla telafi edilemeyen KDV’nin yılı içinde mahsuben iadesi mümkün hale gelmiştir. Buna göre indirimli orana tabi satışları dolayısıyla mükellefler;

1. Kendilerine ait ithalde alınanlar da dahil olmak üzere vergi dairesi başkanlıklarına, vergi dairelerine, mal müdürlüklerine, gümrükler dahil saymanlıklara olan borçlarına,
2. Kendi işyerlerindeki işçiler için ödenen işçi ve işveren payından oluşan SSK prim borçlarına,
3. Kendi elektrik ve doğalgaz borçlarına,

mahsup edilmek üzere iade talep edebileceklerdir.  

            İndirimli oran kapsamında yer almakla birlikte verginin konusuna girmeyen veya istisna kapsamına giren işlemler dolayısıyla yüklenilen vergiler ise bu kapsamda değerlendirilmemektedir.  

            İndirimli orana tabi satışlar dolayısıyla yüklenilen KDV’nin iadesi uygulamasında, iadeye hak kazanan mükellefin ortaklarının ve tedarikçilerinin borçları için mahsuben iade talep edilmesi mümkün değildir. 

4. İndirimli Orana Tabi İşlemlerde Yüklenilen KDV’nin Hesaplanması

            Yüklenilen KDV rakamının hesaplanmasında genel olarak kullanılan yöntem indirimli orana tabi satışların toplam satışlara oranının dikkate alınması yöntemidir. 41 seri numaralı KDV Sirkülerine göre, indirimli orana tabi malları aynı dönemde hem vergiye tabi hem de tam istisna kapsamında teslim eden mükellefin bu işlemlerle ilgili yüklendikleri vergilerin iadesinde toplam iade miktarı içindeki payın dikkate alınması gerekmektedir. Örneğin; bir mükellefin Temmuz/2007 vergilendirme dönemindeki iade talebinin 6.000,00 YTL si indirimli orana tabi işlemlerden, 14.000,00 YTL si ihracat istisnasından oluşmaktadır. Bu mükellefin aynı dönemde devreden KDV ise 10.000,00 YTL dir. Buna göre, ilgili dönemde toplam iade tutarı içinde indirimli orana tabi işlemlerin [(6.000,00/6.000,00+14.000,00)x100=30] %30, ihracat istisnasının ise [(14.000,00/6.000,00+14.000,00)x100=60] %70’lık payı bulunmaktadır. Bu paylar dikkate alınarak Temmuz/2007 vergilendirme döneminde devreden 10.000,00 YTL KDV nin %30’u olan 3.000,00 YTL si indirimli oran tabi işlemlere ilişkin aylık mahsuben iade prosedürüne, kalan 7.000,00 YTL ise ihracat istisnasına yönelik iade sistemi içinde geri verilebilecektir. 

             İndirimli vergi oranına tabi tutulan teslim ve hizmetler dolayısıyla yüklenilen ve indirim yoluyla telafi edilemeyen KDV’nin iadesi için belli bir alt limit söz konusudur. Bu limit 2008 yılı için 11.600 YTL olarak belirlenmiştir. Buna göre indirilemeyen KDV tutarı Ocak 2008 başından itibaren hesaplanmakta, bu tutarın 11.600 YTL’ yi geçtiği dönemde aşan kısmın, izleyen dönemlerde ise tamamının mahsuben iadesi talep edilebilmektedir. İadesi istenecek KDV tutarının, indirimli oranda vergiye tabi teslim bedeline genel vergi oranı uygulanmak suretiyle bulunacak tutardan daha fazla olması mümkün olmayacaktır. Örneğin indirimli orana tabi satışları toplamı 100.000 YTL olan bir gıda firmasının sattığı mallar için yüklendiği KDV tutarı 20.000 YTL olsa bile, iadesini isteyebileceği KDV tutarı 18.000 YTL’ yi (100.000 * % 18) aşamayacaktır. İstisnalardan kaynaklanan KDV iadelerinde iade tutarı, sebebi izah edilebilmek şartıyla istisna kapsamındaki işlem bedelinin % 18’ini aşabilmekte, %18’lik haddin aşımı sadece amortismana tabi iktisadi kıymet alımlarından kaynaklanıyorsa kabul edilmemektedir.  

5. İndirimli Orana Tabi İşlemlerde İadenin Aylık Olarak Hesaplanması

            Aylık mahsuben iade hakkındaki uygulama ve esasları içeren Tebliğ’lerde yapılan açıklamalara göre, iade tutarının hesaplanmasına Ocak dönemi ile başlanacaktır. Bu ve bundan sonraki her dönemde 1 No’lu KDV Beyannamesinin “Sonraki Dönemlere Devreden KDV” ile ilgili satırında bir rakam yoksa bu dönem için iade doğmayacağından hiçbir hesaplama yapılmayacaktır. Bu satırda sonraki dönemlere devreden KDV beyan edilmiş olması halinde, defter ve belgelerdeki bu döneme ait kayıtlar esas alınmak suretiyle indirimli orana tabi teslim ve hizmetlerden tahsil edilen KDV ile bu işlemlere ilişkin yüklenilen KDV tutarları bulunacaktır. İndirimli orana tabi işlemlere ait yüklenilen KDV tutarı hesaplanan KDV’den daha az ise bu dönem için iade edilecek KDV çıkmayacaktır. Yüklenilen KDV’nin hesaplanan vergiden daha yüksek olması halinde “İndirilemeyen vergi” tutarı bulunacaktır. Bu tutar Ocak dönemi beyannamesinin “Sonraki Dönemlere Devreden KDV” satırındaki rakamla mukayese edilecek, küçük olan rakam bu döneme ait iade tutarı olacaktır. Bir başka deyişle “Sonraki dönemlere devreden KDV” rakamı “İndirilemeyen vergi” tutarından küçükse bu rakam, büyükse “İndirilemeyen vergi” tutarı Ocak dönemi iade rakamını verecektir.  

6. Yılı İçinde Mahsup Edilemeyen Vergilerin İadesi

            İndirimli orana tabi satışlar dolayısıyla yüklenilen KDV’nin 2007 yılı içinde indirim veya mahsuben iade yoluyla giderilemeyen kısmı için 2008 yılının Ocak - Kasım arasındaki aylara ait KDV beyannamelerinden herhangi birinde, ilgili satır doldurulmak suretiyle mahsuben veya nakden iade talep edilebilmektedir. Bunun ardından mahsup talep dilekçesi ve istenen diğer belgelerin bağlı olunan vergi dairesine verilmesi gerekmektedir. İzleyen yılın Kasım ayı beyannamesinin verileceği güne kadar geçen süre idare açısından hak düşürücü süredir. Bu nedenle 2008 yılının Ocak-Kasım arasındaki vergilendirme dönemlerine ait olarak verilecek beyannamelerde iade hakkını kullanmayıp yüklendiği vergileri indirim konusu yapmayı tercih eden mükelleflerin, daha sonra düzeltme beyannameleri ile iade talebinde bulunmaları mümkün bulunmamaktadır.  

            Vergilendirme dönemleri itibariyle 4.000 YTL’ yi aşmayan mahsuben iade talepleri vergi inceleme raporları ve teminat şartları aranmaksızın yerine getirilir. 4.000 YTL ve üzerindeki mahsup talepleri vergi inceleme veya Yeminli Mali Müşavirler (YMM) tarafından düzenlenecek tasdik raporu karşılığında yerine getirilmektedir. Talep tutarının 4.000 YTL’ yi aşan kısmı kadar teminat gösterilmesi halinde ilgili belgelerin tamamlanıp teminatın verildiği tarih itibariyle mahsup talebi geçerlik kazanacaktır. Gösterilen teminat vergi inceleme veya YMM tasdik raporu ile çözülebilecektir. Maliye Bakanlığı’nın vergilendirme dönemleri itibariyle inceleme raporu ve teminat aranmaksızın iade için belirlediği limit ile Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu Genel Tebliğleriyle belirlenen tutarlar arasındaki iade talepleri Yeminli Mali Müşavir Tasdik Raporuna göre yerine getirilmektedir. YMM raporuyla iade ile ilgili üst sınır 2008 yılı için 534.000 YTL olarak belirlenmiştir.  

7. Aylık ve Yıllık İade Taleplerinin Beyannamede Gösterilmesi

            Aylık mahsuben iade talepleri, kağıt ortamındaki KDV beyannamesinin 9 numaralı tablosunda 406 kodlu satır aracılığıyla beyan edilecektir. Bu satıra kümülatif iade tutarı Bakanlar Kurulunca yıllık olarak belirlenen limiti aşıncaya kadar kayıt yapılmayacaktır. Limitin aşıldığı dönemde, 406 kodla açılan satırın "Teslim ve Hizmet Bedeli" sütununa yılın başından limitin aşıldığı döneme kadar (bu dönem dahil) indirimli oran kapsamında gerçekleştirilen ve bu kapsamdaki işlem bedellerinin KDV hariç toplamı, "İadeye Konu Olan KDV" sütununa ise belirlenen mahsuben iade tutarı yazılacaktır. Limit aşıldıktan sonraki dönemlerde, "Teslim ve Hizmet Bedeli" sütununa sadece o dönemde gerçekleşen indirimli orana tabi işlem bedelleri, "İadeye Konu Olan KDV" sütununa ise hesaplanacak mahsuben iade tutarı yazılacaktır.  

            Yılı içinde mahsup edilemeyen vergilerin izleyen yılda nakden veya mahsuben talep edilmesi halinde, talebin yapıldığı dönem beyannamesinin 9 numaralı tablosuna 450 kodla bir satır açılacak, bu satırın "Teslim ve Hizmet Bedeli" sütununa önceki yıldaki toplam işlem bedeli, "İadeye Konu Olan KDV" sütununa belirlenen iade tutarı yazılacaktır.  

            İnternet ortamında verilecek beyannamelerde ise yıl içindeki mahsuben iade taleplerinde "İstisnalar" kulakçığındaki "Diğer İade Hakkı Doğuran İşlemler" tablosunda 406 kodlu satır seçilecek, satırın "Teslim ve Hizmet Bedeli" sütunu ile "İadeye Konu Olan KDV" sütununa yukarıdaki gibi kayıt yapılacaktır. Yılı içinde mahsuben iade edilemeyen vergiler için izleyen yılda yapılacak iade taleplerinde ise aynı tabloda 450 kodla bir satır açılacak ve kağıt ortamında verilen beyannamelerde olduğu gibi kayıt yapılacaktır.  

8. İndirimli Orana Tabi İşlemlerde İade Başvurusu

İade talebi başvurusu, KDV beyannamesinin ilgili tablosunun doldurulmasının ardından bağlı olunan vergi dairesine sunulan bir dilekçeyle yapılacak ve bu dilekçeye;

1. İade hakkı doğuran işlemin yapıldığı yıla ait alış ve satış faturalarının listesi,
2. Yıllık iade tutarının hesaplanmasına ilişkin tablo,
3. Yılı içinde mahsup edilen tutarları aylık olarak gösteren tablo,
4. İadenin talep edildiği yılın ilk döneminden iadenin talep edildiği döneme kadar aylar itibariyle devreden KDV tutarlarını gösteren tablo,
5. İade istenilen dönemlere ilişkin aylık bazda İndirilecek KDV listeleri ve CD’si,
6. İade istenilen dönemlere ilişkin aylık bazda İndirimli Orana Tabi Satışlar Listesi,
7. İade istenilen döneme ilişkin Yüklenilen KDV tablosu,
8. İade hakkı doğan vergilendirme dönemleriyle iade talep edilen tarihe kadarki KDV beyannameleri ve tahakkuk fişlerinin fotokopileri,
9. Teminat Mektubu,
10. İthalat listeleri ve gümrük vezne alındılarının fotokopileri,
11. İade istenen dönemlere ilişkin Genel Orana Tabi Satışlar Listesi,

Eklenecektir. (Burada sıraladığımız maddeler uygulamada istenilen belgeleri de kapsamaktadır.) 

9.      İadenin Sonuçlandırılması 

            KDV iadesini teminat mektubu ibraz ederek almak isteyen mükellefler iade talepleri dolayısıyla vergi incelemesine sevk edilmezler. İbraz edilen teminat mektubunun kati, şartsız ve süresiz olduğu anlaşıldıktan sonra iade işlemi sonuçlandırılır ve YMM KDV İadesi Tasdik Raporunun vergi dairesine teslimine istinaden teminat mektubu çözülerek mükellefe teslim edilir. 

EK       : Yılı içinde mahsup edilecek vergi tutarının hesaplanmasına ilişkin olarak 99 seri nolu KDV genel tebliğinin ekinde yer alan örnek tablo

YILI İÇİNDE MAHSUP EDİLECEK VERGİ TUTARININ HESAPLANMASINA İLİŞKİN ÖRNEK

Yukarıdaki tablo, %8 oranına tabi işlemleri de bulunan bir mükellefin, bu işlemlerle ilgili yılı içindeki mahsup taleplerine konu olacak KDV alacağının hesaplanmasına ilişkin bir örnek olarak hazırlanmıştır. Tablo ile ilgili açıklamalar aşağıdadır.

1)      Mükellefin Ocak ayındaki indirimli orana tabi teslimlerine ilişkin KDV hariç bedel 20.000 YTL, işlemin bünyesine giren KDV 2.500 YTL, bu teslim üzerinden hesaplanan KDV 1.600 YTL, hesaplanan ve yüklenilen tutarlar arasındaki fark 900 YTL' dir. Bu tutar Ocak dönemi devreden KDV tutarından küçük olduğundan tamamı "Ocak Sonu İade Edilebilir KDV" olarak hesaplanmıştır.

2)      Şubat ayında hesaplanan _ yüklenilen KDV farkı 1.100 YTL'dir. Bu tutarın "Ocak Sonu İade edilebilir KDV" tutarı ile toplanması ile bulunan 2.000 YTL, Şubat sonu devreden KDV tutarı ile karşılaştırılmış, devreden KDV yüksek olduğundan 2.000 YTL' nin tamamı "Şubat Sonu İade Edilebilir KDV" olarak hesaplanmıştır. 2.000 YTL kümülatif tutardır. Ocak ve Şubat aylarını kapsayan 2 aylık dönem için hesaplanan toplam iade edilebilir KDV tutarını vermektedir.

3)      Mart ayında hesaplanan _ yüklenilen KDV farkı 500 YTL' dir. Bu tutara Şubat sonu iade edilebilir vergi tutarının eklenmesi ile bulunan 2.500 YTL, Mart dönemi devreden vergisi olan 2.300 YTL' den büyüktür. Bu nedenle "Mart Dönemi İade edilebilir KDV" tutarı 2.300 YTL olarak tespit edilmiştir.

4)      Nisan, Mayıs ve Haziran dönemlerinde hesaplamalar yukarıdaki gibi yapılmış, Haziran döneminde kümülatif iade tutarı 10.900 YTL olarak hesaplanmıştır. Bu tutar, Bakanlar Kurulunca belirlenen 10.000 YTL' yi aştığından mükellefin mahsuben iade hakkı doğmuş olmaktadır. Bu dönemde mükellefe 10.000 YTL' yi aşan kısım olan 900 YTL mahsuben iade edilebilecektir.

5)      Temmuz ayından itibaren iade hesabı aylık olarak yapılacak, yüklenilen _ hesaplanan KDV farkı doğrudan o dönemin devreden vergisi ile karşılaştırılarak iade tutarı hesaplanacaktır. Bu nedenle tablonun "Önceki Dönem Sonu İade Tutarı" sütununa Temmuz döneminden başlayarak "sıfır" yazılmıştır.

Temmuz ayında yüklenilen-hesaplanan KDV farkı 2.800 YTL' dir. Bu tutar aynı ayın devreden vergisinden küçük olduğundan tamamı mahsuben iade olarak talep edilebilecektir. Aralık ayına kadar iade tutarı bu şekilde hesaplanacaktır.